اول : مأخوذ است از مقدار انبساط و آن سه نوع است : عظيم و صغير و معتدل . عظيم ، نبضى باشد كه حركت او اندر درازا « 1 » و پهناى رگ تمام افراشته باشد . و صغير ضد عظيم « 2 » باشد « 3 » . و معتدل ميان هر دو جنس « 4 » . دؤم « 5 » : مأخوذ است از زمان حركت و آن سه نوع است : سريع و بطى و معتدل . سريع نبضى باشد كه زمان حركت انبساط او سخت كوتاه باشد « 6 » . و بطى ضد او باشد . و معتدل ميان « 7 » هر دو « 8 » جنس . سؤم « 9 » : مأخوذ است از زمان سكون كه « 10 » در ميان « 11 » دو حركت انبساطى افتاده باشد « 12 » و آن سه قسم « 13 » است : متواتر و متفاوت « 14 » و معتدل « 15 » . و متواتر آن است « 16 » [ كه آن زمان ] « 17 » كه « 18 » در ميان « 19 » دو حركت انبساطى افتاده باشد ، « 20 » به غايت كوتاه باشد . و متفاوت ضد متواتر باشد « 21 » . و معتدل ميان هر دو نوع « 22 » . چهارم : مأخوذ است از مقدار قوت و آن سه نوع است : قوى و ضعيف « 23 » و معتدل . قوى نبضى است كه قرع انامل كند و بر انگشت كوبد « 24 » به قوت . و ضعيف ضد قوى باشد و معتدل ميان هر دو جنس « 25 » . پنجم « 26 » : مأخوذ است از مقدار سختى و صلابت جرم رگ و نرمى آن و آن سه نوع

--> ( 1 ) . س : دراز . ( 2 ) . م : آن . ( 3 ) . ل : - باشد . ( 4 ) . س : + است . ( 5 ) . م : دوم . ( 6 ) . م : بود . ( 7 ) . س : ميانه . ( 8 ) . س : - هر دو . ( 9 ) . م : سيوم . ( 10 ) . م : - كه . ( 11 ) . س : ميانه . ( 12 ) . س : - دو حركت . . . باشد . ( 13 ) . س : دو نوع . ( 14 ) . ل : متفاوت و متواتر . ( 15 ) . س : - و معتدل . ( 16 ) . ل : باشد . ( 17 ) . « متواتر آن است كه زمان بين دو جهش نبض كوتاه باشد . » ( قانونچه ، ص 61 ) . ( 18 ) . م : - كه در ميان . . . است كه . ( 19 ) . س : - در ميان . ( 20 ) . م : + و . ( 21 ) . ل : + جس . ( 22 ) . س و ل : - و معتدل . . . نوع ؛ م : + جنس . ( 23 ) . م : + ضد قوى باشد . ( 24 ) . س : گويد . ( 25 ) . س و ل : - و معتدل . . . جنس . ( 26 ) . ل : جنس پنجم .